Günümüzden yaklaşık beş yüz yıl öncesinde yalnızlaşan şehri, ‘1001 Kilise Şehri’ veya ‘40 Kapılı Şehir’ olarak da biliyoruz. Bölgenin keşfi ise 1880’li yıllara doğru uzanıyor. Ani Şehri’nin, M.S 1000. yılın ikinci yarısından itibaren (dönem dönem farklı idarelere geçse dahi) bir deprem sonucunda yıkıldığı var olan bilgiler arasındaydı. Bu sav, 18. yüzyılın başlarına dek etkin bir görüş niteliği taşıyordu. Günümüzde ise incelemeler devam etmekle birlikte bölgenin gerek 1877-78 Osmanlı Rus Savaşı’nda gerek Birinci Dünya Savaşı’nda gerekse Kurtuluş Savaşı sırası ve sonrasında korunması gerektiği arkeologların üzerinde en çok durduğu konu.