Amisos Antik Kenti, Samsun kent merkezinin kuzeybatısındaki Toraman Tepe ve yamaçlarını kapsamaktadır. Yerleşim yeri, çevreye hâkim bir yükselti üzerine kurulmuştur. Yazılı kaynaklara göre kent, MÖ 6. yüzyılda Sinop’ta bir koloni kuran Miletoslular tarafından kurulmuştur. Amisos'un kuruluşu ve gelişmesi, tarihi kaynaklara ve arkeolojik verilere göre başlıca dört aşamada gerçekleşmiştir: 1. dönem (MÖ 6. yüzyılın başı): Sinop'ta bir koloni oluşturan Miletosluların küçük bir yerleşim olan Amisos'a egemen olup burayı Karadeniz ile Anadolu'nun içlerini bağlayan ticaret yolunun başlangıcı olarak kullanılması. 2. dönem (MÖ 6. yüzyılın ilk yarısı): Kapadokyalıların Amisos'a yerleşmesi. 3. dönem (MÖ 6. yüzyıl ortası): Kapadokyalı liderin Foçalılara yerleşme izni vermesi ve kentin büyüyüp gelişmesi. 4. dönem (MÖ 437): Sinop’tan gelen Atinalıların Amisos'a yerleşmesi ve kentin adının Peiraieos olarak değiştirilmesi.